Yıllık İzin Hakkı: Kaç Gün, Ne Zaman, Nasıl Kullanılır?

Yıllık izin, hem çalışanın en çok merak ettiği hem işverenin en çok yanlış hesapladığı haklardan biridir. Karışıklığın kaynağı genellikle iki noktadır: iş günü kavramı ve sınır yıllarının hangi basamağa dahil olduğu.

Dayanak İş Kanunu'nun 53–61. maddeleridir.

Kaç gün izin hakkı var?

Hizmet süresi	Asgari izin
1 yıldan az	Hak doğmaz
1 – 5 yıl (5 yıl dahil)	14 iş günü
5 yıldan fazla, 15 yıldan az	20 iş günü
15 yıl (dahil) ve daha fazla	26 iş günü

İki özel kural:

• 18 yaşından küçük ve 50 yaşından büyük çalışanlarda izin 20 günden az olamaz. Bu bir tabandır; üst basamaktaki 26 günü düşürmez.
• Yer altı işlerinde çalışanlara 4 gün eklenir.

Sınırlara dikkat: 5 yıl alt basamağa, 15 yıl üst basamağa dahildir. Tam 15 yılını dolduran çalışanın izni 20 değil 26 gündür. Bu ayrım pek çok hesapta gözden kaçar.

Kendi durumunuzu denemek için yıllık izin hesaplayıcısını kullanabilirsiniz.

Hak ne zaman doğar?

Yıllık izne hak kazanmak için aynı işverende en az bir yıl çalışmış olmak gerekir ve deneme süresi bu bir yıla dahildir. Bir yıl dolmadan izin hakkı doğmaz; işveren isterse avans olarak izin kullandırabilir ama bu bir yükümlülük değildir.

Aynı işverenin farklı işyerlerinde geçen süreler birleştirilir. İşyeri devrinde de kıdem kesilmez.

İş günü hesabı: en çok yapılan hata

İzin iş günü olarak sayılır. İzin süresine rastlayan hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri izin süresinden sayılmaz ve izne eklenir.

Pratik sonucu şudur: 14 iş günü izin, takvimde 14 günden belirgin biçimde uzun sürer. Araya bir resmî tatil girerse daha da uzar. İş planı yaparken bu farkı hesaba katmayan işveren, dönüş tarihini yanlış varsayar.

İzin bölünebilir mi?

Kural: yıllık izin bölünemez. İstisna: tarafların anlaşmasıyla, bir bölümü on günden aşağı olmamak üzere bölümler hâlinde kullandırılabilir.

Yani izni tek tek günlere dağıtmak kanuna uygun değildir; en az bir bölümün on günü karşılaması gerekir. Uygulamada bu kural sıklıkla ihlal edilir ve denetimde sorun çıkarır.

Fesihte kullanılmayan izin

Sözleşme sona erdiğinde kullanılmayan izin süreleri son ücret üzerinden ücrete dönüşür ve ödenir. Bu, çalışırken paraya çevrilemeyen bir hakkın fesihle birlikte alacağa dönüşmesidir.

İşveren tarafında bunun anlamı şudur: kullandırılmayan izin, biriken bir yükümlülüktür. Bilançoda görünmese de gerçek bir borçtur ve çıkışta tek seferde nakit çıkışı yaratır. Kıdem tazminatıyla birlikte ele alındığında çıkış maliyeti beklenenden yüksek olabilir; kıdem tazminatı yazısında bu tarafı ayrıca anlattık.

İşveren için pratik notlar

• İzin defterini düzenli tutun. İznin kullandırıldığını ispat yükü işverendedir.
• Birikmiş izni takip edin. Yıllara yayılan birikim hem yükümlülüğü büyütür hem de aynı anda çok sayıda çalışanın izne çıkması riskini doğurur.
• İzin dönemini planlayın. İşveren izin kullanma zamanını belirlemekte yetkilidir, ancak izin talebini süresiz erteleyemez.
• On günlük bölüm kuralını uygulayın. Dağınık gün kullandırmak denetimde ihlal sayılır.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır; somut olayda mali müşavirinize veya iş hukuku danışmanınıza başvurun.