KolaysalKolaysal

e-SMM (Serbest Meslek Makbuzu) Nedir, Nasıl Kesilir?

2 dk okuma

e-Serbest Meslek Makbuzu nedir, kimler zorunlu, nasıl düzenlenir? Brüt-net hesabı, stopaj ve KDV alanları, GİB portalı ve entegratör seçenekleri.

Güncellik notu: Bu içerikteki bilgiler 4 Ağustos 2026 tarihinde derlenmiştir. Vergi oranları, tutar sınırları ve beyan tarihleri dönemsel olarak değişir. Karar vermeden önce güncel tutarları mali müşavirinize veya resmî kaynağa (GİB) teyit ettirin.

Serbest meslek makbuzu (SMM), serbest meslek erbabının tahsil ettiği bedeli belgelendirdiği evraktır. Elektronik hâli e-SMM'dir ve kâğıt makbuzla aynı hukuki değere sahiptir.

Kimler düzenler?

  • Avukatlar, doktorlar, diş hekimleri
  • Mali müşavirler, YMM'ler
  • Mimarlar, mühendisler (serbest çalışanlar)
  • Danışmanlar, eğitmenler, çevirmenler
  • Serbest meslek kapsamında çalışan yazılımcı/tasarımcılar

Faaliyetinizin ticari kazanç mı serbest meslek kazancı mı sayılacağı belirleyicidir; ikisi farklı belge ve farklı vergileme rejimidir. Ayrım için: Freelancer'lar için vergi rehberi

Fatura ile farkı

KonuFaturaSerbest meslek makbuzu
Kim düzenlerTicari kazanç sahibiSerbest meslek erbabı
ZamanlamaTeslim/hizmet anındaTahsilat anında
StopajKural olarak yokKurumsal alıcıda var
Elektronik hâlie-Fatura / e-Arşive-SMM

En kritik fark zamanlamadır: serbest meslek kazancında tahsil esası geçerlidir. Tahsil etmediğiniz bedel için kural olarak makbuz düzenlenmez.

Makbuzdaki hesap: brüt–net

Makbuz üç bileşen içerir:

  1. Brüt ücret (hizmet bedeli)
  2. Stopaj (gelir vergisi kesintisi — kurumsal alıcıda)
  3. KDV (brüt üzerinden hesaplanır)

Mantık şöyledir:

Tahsil edilecek tutar = Brüt + KDV − Stopaj

Yani KDV eklenir, stopaj düşülür. Müşteri "net şu kadar ödeyeceğim" diyorsa brüte tamamlama yapılması gerekir — bu, freelance çalışanların en sık karıştırdığı konudur.

Stopajın mantığı: Stopaj nedir?

Oranlar mevzuatla değişebildiği için burada sabit oran vermiyoruz; güncel oranı mali müşavirinizden teyit edin.

Nasıl kesilir?

Seçenek 1 — GİB Portal

  • Ücretsiz
  • Düşük makbuz adedi için yeterli
  • Mali mühür veya e-imza gerekir

Seçenek 2 — Özel entegratör

  • Ücretli (kontör/paket)
  • Muhasebe programı ve CRM ile entegre çalışır
  • Toplu düzenleme, arşiv ve raporlama sunar

Ayda birkaç makbuz kesiyorsanız portal, düzenli ve çok sayıda kesiyorsanız entegratör mantıklıdır. e-Belge dünyasının genel şeması: e-Fatura ve e-Arşiv farkı

Ön hazırlık

  • Mali mühür (tüzel kişi) veya e-imza (gerçek kişi) temin edildi mi?
  • GİB'e e-SMM başvurusu yapıldı mı?
  • Portal veya entegratör seçimi yapıldı mı?
  • Müşteri bilgileri (VKN/TCKN, adres) doğru kayıtlı mı?
  • Stopaj ve KDV oranları programda doğru tanımlı mı?

Sık yapılan hatalar

  1. Tahsil etmeden makbuz kesmek (veya tahsil edip kesmemek)
  2. Net–brüt karışıklığı: müşteriyle net konuşup brüte tamamlamayı unutmak
  3. Kurumsal alıcıda stopajı atlamak
  4. Makbuzu geç düzenleyip dönem kaydırmak
  5. Yabancı müşteride istisna/belge şartlarını atlamak
  6. Mali mühür süresinin dolduğunu fark etmemek

Son madde önemli: mühür/e-imza sertifikası süreli olduğundan, süresi dolduğunda makbuz kesemez hâle gelirsiniz. Bitiş tarihini takviminize işleyin.

Özet

  • e-SMM, serbest meslek erbabının elektronik makbuzudur
  • Tahsilat anında düzenlenir (fatura ise teslim/hizmet anında)
  • Hesap: brüt + KDV − stopaj
  • Kurumsal alıcıda stopaj kesintisi vardır
  • Düşük hacimde GİB portalı, yüksek hacimde entegratör uygundur
  • Mali mühür/e-imza süresini takip edin

Belge, tahsilat ve vade takibini tek panelde toplamak için Kolaysal'ı inceleyin.

Sık sorulan sorular

Serbest meslek makbuzu ile fatura arasındaki fark nedir?+

Serbest meslek erbabı (avukat, doktor, mali müşavir, danışman, bazı hâllerde yazılımcı) kazancını serbest meslek makbuzu ile belgeler; ticari kazanç sahipleri ise fatura düzenler. Makbuz tahsilat esaslıdır: kural olarak tahsilat yapıldığında düzenlenir.

e-SMM kullanmak zorunlu mu?+

Serbest meslek erbabı için e-Serbest Meslek Makbuzu uygulamasına geçiş zorunlu hâle getirilmiştir. Kapsam ve tarihler GİB tebliğleriyle belirlenir; durumunuzu mali müşavirinizle teyit edin.

Makbuzu ne zaman düzenlemeliyim?+

Serbest meslek kazancında tahsil esası geçerlidir; makbuz kural olarak tahsilat anında düzenlenir. Bu yönüyle, teslim/hizmet anında düzenlenen faturadan ayrılır.

Müşterim şirket değil, gerçek kişi. Stopaj kesilecek mi?+

Stopaj yükümlülüğü ödemeyi yapanın mükellefiyet durumuna bağlıdır. Kurumsal (mükellef) alıcılar stopaj keser; nihai tüketici gerçek kişilere yapılan hizmetlerde kesinti söz konusu olmayabilir. İki durumda makbuzdaki hesaplama farklıdır.

İlgili yazılar